Badanie czystości patentowej (FTO)
Wprowadzenie
Po co robi się badanie czystości patentowej?
Badanie czystości patentowej (ang. freedom to operate, FTO) odpowiada na pytanie, czy produkt, który chcesz produkować, sprzedawać lub importować w danym kraju, albo proces, z którego chcesz tam korzystać, nie wchodzi w zakres cudzych patentów i wzorów użytkowych obowiązujących w tym kraju. Przeprowadza się je przed wdrożeniem produktu, bo naruszenie oznacza ryzyko otrzymania zakazu sprzedaży, nakazu wycofania wyrobów z rynku, wydania uzyskanych korzyści i odszkodowania. Koszt badania zależy od nakładu pracy; rekomendujemy badanie trwające co najmniej 10 godzin, których cena zaczyna się od 6 000 zł netto.
Badanie czystości patentowej to coś innego niż badanie zdolności patentowej. Zdolność patentowa określa, czy na Twoje rozwiązanie można uzyskać patent. Czystość patentowa określa natomiast, czy możesz swobodnie korzystać ze swojego produktu. Produkt może być nowy i patentowalny (czyli mieć zdolność patentową), a mimo to naruszać starszy patent o szerszych zastrzeżeniach (czyli nie mieć czystości patentowej). Z kolei badanie stanu techniki to ogólne rozeznanie w patentach dotyczących określonej dziedziny, w której zamierzasz opracować nowe rozwiązanie. Jego celem jest zorientowanie się, jakie patenty mogą stać na przeszkodzie temu projektowi; wykonujemy je zwykle przed rozpoczęciem planowanych prac B+R, gdy projekt jeszcze nie jest ściśle zdefiniowany, tak aby dostosować szczegóły realizacji projektu do tego, co jest już w stanie techniki. Badanie stanu techniki dla projektów B+R i dotacji opisujemy na osobnej stronie: Badanie stanu techniki.
Szczegóły usługi
Jakie prawa sprawdza się w Polsce i w Europie?
Patent działa tylko w kraju, w którym obowiązuje, dlatego badanie przeprowadza się dla konkretnych rynków. W Polsce sprawdza się patenty udzielone przez Urząd Patentowy RP, patenty europejskie walidowane w Polsce, wzory użytkowe i, w farmacji oraz ochronie roślin, dodatkowe prawa ochronne. Patent jednolity nie obejmuje Polski, ale obejmuje 18 państw UE; przy eksporcie do tych państw jeden wyrok Jednolitego Sądu Patentowego może zakazać sprzedaży we wszystkich naraz.
Sprawdza się także opublikowane zgłoszenia, bo po udzieleniu patentu uprawniony może dochodzić roszczeń za okres od ogłoszenia o zgłoszeniu. W tym celu badamy zarówno zgłoszenia polskie, europejskie, jak i międzynarodowe (gdy mogą jeszcze wejść w fazę krajową w Polsce lub fazę regionalną w Europie).
Ile kosztuje i ile trwa badanie czystości patentowej?
Koszt zależy od czasu badania. Rekomendujemy badanie trwające co najmniej 10 godzin, w cenie od 6 000 zł netto. Liczba godzin rośnie z liczbą krajów, złożonością produktu, liczbą dokumentów do analizy i tym, czy potrzebna jest szczegółowa ocena ryzyka naruszenia dla każdego dokumentu. Rozbudowane badania dla wielu rynków mogą trwać nawet kilkadziesiąt godzin. Zakres i liczbę godzin ustalamy przed rozpoczęciem pracy.
Czy badanie czystości patentowej jest potrzebne do dotacji?
W ścieżce SMART (dokumentacja NCBR z 2026 roku) ekspert ocenia, czy wnioskodawca wykazał, że na rynku docelowym brak jest objętych ochroną rozwiązań, technologii czy wyników prac B+R, których istnienie uniemożliwiałoby albo czyniło niezasadnym przeprowadzenie zaplanowanego wdrożenia wyników projektu. Instrukcja wniosku każe wprost odpowiedzieć, czy wdrożenie nie naruszy praw innych podmiotów. Dokumentacja nazywa to badaniem stanu techniki, ale pytanie w rzeczywistości dotyczy czystości patentowej.
Zakres usługi
Nasza oferta obejmuje
Kraje i rynki
Ustalenie, w których krajach badamy ryzyko: tam, gdzie produkt będzie wytwarzany, sprzedawany, przechowywany albo importowany, albo gdzie zamierzasz stosować proces.
Wyszukiwanie praw
Wyszukiwanie patentów krajowych, patentów europejskich walidowanych w danym kraju, wzorów użytkowych, dodatkowych praw ochronnych (SPC), jak również opublikowanych zgłoszeń, które jeszcze są na etapie badania.
Status prawny
Sprawdzenie statusu prawnego: czy udzielone prawo jest w mocy, kiedy wygasa i czy nie biegnie jeszcze termin na spóźnioną opłatę.
Analiza zastrzeżeń i ryzyka
Analizę zastrzeżeń patentowych względem cech Twojego produktu lub procesu i ocenę ryzyka naruszenia.
Rekomendacje przy kolizji
Rekomendacje na wypadek kolizji: co zmienić w projekcie (obejście patentu, work-around), licencja, sprzeciw albo unieważnienie kolidującego patentu.
Monitoring
Rekomendacje na wypadek kolizji: co zmienić w projekcie (obejście patentu, work-around), licencja, sprzeciw albo unieważnienie kolidującego patentu.
Kontakt
Wprowadzasz nowy produkt na rynek?
Opisz nam swój produkt i wskaż kraje, w których chcesz go produkować lub sprzedawać. Zaproponujemy zakres badania, liczbę godzin i termin realizacji.
FAQ
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Patent daje Ci prawo zakazania innym korzystania z Twojego wynalazku, ale nie daje prawa do korzystania z niego, jeśli Twój produkt wchodzi w zakres wcześniejszego patentu innej osoby. Innymi słowy: jeśli opracowałeś ulepszenie czyjegoś wcześniej opatentowanego produktu, to sam możesz je opatentować, ale aby z niego korzystać, musisz uzyskać licencję na ten wcześniejszy patent.
Nie. Zgłoszenia patentowe są publikowane dopiero po 18 miesiącach od daty pierwszeństwa, więc najnowszych zgłoszeń nikt nie zna. Dlatego przy dłuższych projektach badanie warto aktualizować. Ponadto, przy krótszych badaniach nie można zagwarantować, że zostaną przejrzane wszystkie istotne dokumenty.
Jak najwcześniej: wstępnie przed projektowaniem produktu (tu najlepiej sprawdzi się ogólne badanie stanu techniki), a dokładnie przed rozpoczęciem produkcji, sprzedaży albo importu (tu wykonujemy szczegółowe badanie czystości produktu zgodnego z projektem końcowym). Zmiana planowanej konstrukcji na etapie projektu jest znacznie łatwiejsza niż po jego wprowadzeniu na rynek.
Możliwości jest kilka: zmiana projektu tak, aby wyjść poza zakres zastrzeżeń (tj. obejść patent), licencja, zakup patentu, sprzeciw albo wniosek o unieważnienie, jeśli patent udzielono mimo braku nowości lub poziomu wynalazczego opisanego w nim rozwiązania. Jeśli korzystałeś z rozwiązania w dobrej wierze przed datą pierwszeństwa cudzego patentu, możesz mieć prawo do dalszego korzystania w dotychczasowym zakresie (tzw. prawo używacza uprzedniego).
Nie. Przy eksporcie poza Polskę należy zbadać patenty w docelowych krajach.
Tak, i jest to jedna z najczęstszych kosztownych pomyłek. W Europie i w Polsce nie ma „okresu karencji” – każde publiczne ujawnienie przed datą zgłoszenia (sprzedaż, pokaz na targach, artykuł, a nawet cichy start bez umowy o poufności) może bezpowrotnie odebrać nowość. Zasada jest prosta: najpierw zgłoszenie, potem premiera. Rozmowy objęte umową o poufności (NDA) zwykle nie szkodzą. Uwaga: niektóre kraje, np. USA, dają roczną karencję (grace period), ale nie warto na niej polegać przy planach europejskich.
Źródła
- Prawo własności przemysłowej, t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1170, art. 43, 63, 66, 71, 285 do 288: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001170
- Rozporządzenie (UE) nr 1257/2012, art. 18 ust. 2: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32012R1257
- Porozumienie w sprawie Jednolitego Sądu Patentowego, art. 32 i 34: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:42013A0620(01)
- WIPO, TISC Toolkit „Using Inventions in the Public Domain”, Tool 5 „Freedom to Operate”: https://www.wipo.int/documents/d/tisc/docs-en-tisc-toolkit-freedom-to-operate-description.pdf
- NCBR, ścieżka SMART, nabór FENG.01.01-IP.01-003/26: kryteria wyboru projektów (kryterium 2) i instrukcja wypełniania wniosku (aktualizacja z 23.09.2026): https://www.gov.pl/web/ncbr/feng0101-ip01-00326-sciezka-smart-projekty-realizowane-w-konsorcjach